Signalering
Een goede begeleiding van kinderen met faalangst valt of staat met een juiste signalering. Kinderen met faalangst zijn te herkennen aan verschillende kenmerken. Het signaleren is vaak niet zo simpel, want niet alle kenmerken zijn altijd even goed zichtbaar. Het is dus van belang dat de groepsleerkracht op gezette tijden bewust aandacht schenkt aan het signaleren van faalangst in de groep. De signalering kan op verschillende manieren gedaan worden.
Door observatie zijn zichtbare gedragskenmerken waar te nemen bij het dagelijks functioneren, in de groep tijdens uitleg, op school tijdens toetsen en in het contact met andere kinderen. Dat kan in alle mogelijke situaties zowel op cognitief, motorisch als sociaal gebied. Vaak zijn ook lichamelijke kenmerken waar te nemen, maar deze zijn niet altijd even zichtbaar voor buitenstaanders. Ook schuilt er dikwijls faalangst achter bepaalde gedragspatronen zoals brutaal, afhankelijk, stil/teruggetrokken, clownesk of overdreven hulpvaardig gedrag. Voor deze observaties zijn verschillende instrumenten voorhanden. Eén van deze instrumenten is de signaleringslijst van JSW. Door deze lijst in te vullen krijg je een eerste indicatie of er mogelijk sprake is van faalangst.
Op het moment dat de leerkracht faalangst signaleert, is het van belang dat te bespreken met de coördinator leerlingenzorg van de school en met de ouders. De ouders zijn een belangrijke bron van informatie. Gezamenlijk kan dan besproken worden wat de vervolgstappen moeten zijn. Een verdere diagnose om meer helderheid te verkrijgen kan door middel van o.a. de School Vragen Lijst, vragenlijsten van Langendijk op van Jansen en Verresen. Ook een individueel gesprek met de leerling kan veel informatie opleveren.
Wanneer duidelijk is wat de aard en de omvang van de faalangst is, kan besloten worden om de begeleiding hiervan op school op te pakken. Ook bestaat de mogelijkheid om de leerling via een extern bureau een training te laten volgen om beter te leren omgaan met zijn faalangst.
Zoals uit bovenstaande duidelijk wordt, is het van groot belang dat een groepsleerkracht de vaardigheid heeft om faalangst te "zien" bij kinderen, en vervolgens te weten wat hij er mee kan en moet. De cursus "omgaan met faalangst op de basisschool" draagt bij aan het vergroten van deze vaardigheden. De DVD, die door ons ontwikkeld is, geeft een goed beeld van de signalen die kinderen kunnen uitzenden. De praktische oefeningen in de cursus geven handreikingen voor het verminderen van faalangst bij kinderen in de schoolsituatie.
Ook ouders kunnen faalangst herkennen. Zij hebben dagelijks met hun kind te maken en merken dus vaak als eersten dat er iets aan de hand is. Bij faalangst is dat echter niet altijd gemakkelijk. Faalangst doet zich met name op school voor in situaties waarin een "te beoordelen prestatie" moet worden geleverd. Kinderen praten thuis niet zo gauw over hun faalangst. Ouders moeten wel alert zijn op faalangst wanneer:
- Het kind herhaaldelijk onderpresteert of steeds geblokkeerd raakt
- Het kind steeds een bepaalde situatie wil vermijden
- Het kind vaak met buik- en/of hoofdpijn naar school gaat of er slecht van slaapt
- Het kind meerdere keren opvallende gedrags- of lichamelijke kenmerken laat zien die bij faalangst horen (zie literatuur)